Anar al contingut

Llista de Verona

De L'Enciclopèdia, la wikipedia en valencià

La Llista de Verona o Laterculus Veronensis és un llistat de províncies romanes per a l'época dels emperadors romans Diocleciano (284-305) i Constantino I (306-337). La seua datació s'estima entorn a l'any 312.

Conservada únicament gràcies a un manuscrit de el VII de la Biblioteca del Monasteri de Verona, conté dotze diòcesis que reunien un conjunt d'uns 100 territoris provincials. Estes províncies es dividixen en orde decreixent en les dotze diòcesis:

  • Orient, 16 províncies
  • Mesia, 10 províncies
  • Itàlia, 9 províncies
  • Àsia, 9 províncies
  • Galia, 8 províncies
  • Panonia, 7 províncies
  • Ponto, 7 províncies
  • Vienennse, 7 províncies
  • Hispania, 6 províncies
  • Àfrica, 6 províncies
  • Tracia, 6 províncies
  • Britania, 4 províncies

Com a curiositat, és digne de menció la descripció de les províncies que integraven la diòcesis de Hispania que sifra en número de sèt, quan en realitat són sis les que ho conformen: Bètica, Lusitania, Tarraconensis, Carthaginense, Gallaecia i Mauritània Tingitana. S'ha indicat que tal volta el copista va confondre l'última província mencionada per dos diferents en compondre's de dos paraules diferents.

El historiador Otto Seeck va realisar una edició de la Notitia Dignitatum en 1876.

Text

El text de l'esquerra és l'original en llatí, dividit en llínees que comencen en mayúscula. El text original utilisa l'interpunto (·) per a separar les entrades i és majoritàriament unicase.[1] El text de la dreta és una traducció a l'espanyol.

Original en llatí

Incipit eiusdem nomina prouinciarum omnium.
Diocensis Orientis habet prouincias numere XVIII
Líbia superior
Líbia inferior
Thebais
Aegyptus iouia
Aegyptus herculea
Aràbia
item Aràbia
Augusta libanensis
Palestina
Fenicen
Syria ecohele
Augusta eupatenses
Cilicia
Isauria
Tupus
Mesopotamia
Osroaena
Diocensis Pontica habet prouincias numere VII
Bitinia
Cappadocia
Galatia
Pamplagonia, nunc in duas diuisa
Diospontus
Pontus polemiacus
Armènia minor, nunc et maior addita
Diocensis Asiana habet prouincias numere VIIII
Phanfilia
Frigia primera
Frigia secunda
Assa
Brega
Caria
Insuluae
Fisidae
Ellespontus
Diocensis Tracoae habet prouincias numere VI
Europa
Rodope
Tracia
Emossanus
Scitia
Misia inferior
Diocensis Misiarum habet prouincias numere XI
Dacias
Misia superior margensis
Dardania
Macedònia
Tessalia
Priantina
Priualentina
Epiros noua
Epiros uetus
Creta
Diocensis Pannoniarum habet prouincias numere VII
Pannonia inferior
Fauensis
Dalmatia
Ualeria
Pannonia superior
Noricus pariensis
Noricus mediterranea
Diocensis Brittaniarum habet prouincias numere VI
Primam
Secundam
Maxime caesariensis
Aelauiae caesariensis
Diocensis Galliarum habet prouincias numere VIII
Betica primera
Betica secunda
Germania primera
Germania secunda
Sequania
Lubdunensis primera
Lubdunensis secunda
Alps graiae et poeninae


Diocensis Biennensis habet prouincias numere VII
Biennensis
Narbonensis primera
Narbonensis secunda
Nouem populi
Aquitanica primera
Aquitanica secunda
Alps maritimas
Diocensis Italiciana habet prouincias numere XVI
Beteiam histriam
Flaminiam picenum
Tusciam umbrenam
Apuliam calabriam
Licaoniam
Corsicam
Alps cotias
Retica
Diocensis Hispaniarum habet prouincias numere VI
Beticam
Lusitaniam
Kartaginiensis
Gallecia
Tharraconensis
Mauritània tingitania
Diocensis Africae habet prouincias numere VII
Proconsularis
Bizacina
Zeugitana
Numidia cirtensis
Numidia miliciana
Mauritània caesariensis
Mauritània tabia insidiana
Felix saeculum.
Gents barbarae, quae pullulauerunt sub imperatoribus
Scoti
Picti
Calidoni
Rugi
Heruli
Saxones
Camari
Crinsiani
Amsiuari
Angri angriuari
Fleui
Bructeri
Cati
Burgunziones
Alamanni
Sueui
Franci
Gallouari
Iotungi
Armilausini
Marcomanni
Quadi
Taifruli
Hermundubi
Uandali
Sarmatae
Sciri
Carpi
Scitae
Gothi
Indii
Armeni
Horro [ ]
Palmoerni
Mosoritae
Marmeritae
Theui
Isaur [ ]
Friges
Persae
Item gents, quae in Mauretaniae sunt
Mauri gensani
Mauri mazazeses
Mauri baueres
Mauri bacautes
Celtitibari
Turini
Ausitani
Calpitani
Cantabri
Enantes
Nomina ciuitatum, trans Renum fluuium quae sunt
Usiphorum [Usipiorum]
Tuuanium [Tubantum]
Nictrensium
Nouarii
Casuariorum [Chasuariorum]
Istae omnes ciuitates trans Renum in formulam Belgicae primae redactae. Trans castellum Montiacesenam LXXX leugas trans Renum Romani possederunt. Istae ciuitates sub Gallieno imperatore a barbaris occupatae sunt. Leuga una habet mille quingentos passus. Explicit.

Traducció a l'espanyol

Ací comença els noms de totes les províncies.
La diòcesis d'Orient té 18 províncies [solament 17 llistades]:
Líbia Superior
Líbia Inferior
Tebaida
Aegyptus Iovia
Aegyptus Herculea
Aràbia Nova
Aràbia
Augusta Libanensis
Síria Palaestina
Fenicia
Síria Coele
Augusta Eufratensis
Cilicia
Isauria
Cyprus
Mesopotamia
Osroena
La diòcesis del Ponto té 7 províncies:
Bitinia
Capadocia
Galacia
Paphlagonia, ara [despuix de 384] divididida en dos
Diospontus
Pontus Polemoniacus
Armènia Minor, ara [despuix de 384] en Armènia Major afegida
La diòcesis d'Àsia té 9 províncies:
Lycia et Pamphylia
Phrygia Primera
Phrygia Secunda
Àsia
Lydia
Caria
les Illes
Pisidia
Hellespontus
La diòcesis de Tracia té 6 províncies:
Europa
Ródope
Tracia
Hemimonto
Escitia
Moesia Inferior
La diòcesis dels mesios té 11 províncies:
Dacia iDacia Ripensis
Moesia Superior
Dardania
Macedònia
Thessalia
Acaya
Praevalitana
Epirus Nova
Epirus Vetus
Creta
La diòcesis dels panonios té 7 províncies:
Panonia Inferior
Savensis
Dalmacia
Valeria
Pannonia Superior
Nórico Ripense
Nórico Mediterràneu
La diòcesis dels britanos té 6 províncies [solament 4 llistades]:
Britania Primera
Britannia Secunda
Maxima Caesariensis
Flavia Caesariensis
La diòcesis dels gals té 8 províncies:
Belgica Prima
Belgica Secunda
Germania Primera
Germania Secunda
Sequania
Lugdunensis Primera
Lugdunensis Secunda
Alps Graiae i Apenins
La diòcesis de Viennensis té 7 províncies:
Viennensis
Narbonense Primera
Narbonensis Secunda
Novempopulania
Aquitània primera
Aquitània segona
Alps Marítims
The Italian diocese té 16 províncies [solament 8 llistades]:[2]
Venetia i Istria
Flaminia et Picenum
Tuscia et Umbria
Apulia i Calàbria
Lucania i Brucio
Còrsega
Alps Cotios
Raetia
La diòcesis dels hispans té 6 províncies:
Baetica
Lusitania
Cartaginensis
Gallaecia
Tarraconensis
Mauretania Tingitana
La diòcesis d'Àfrica té 7 províncies:
Africa Proconsularis
Valeria Bizacena
Tripolitana
Numidia Cirtensis
Numidia Militiana
Mauretania Caesariensis
Mauretania Sitifensis[3]
Una época feliç.
Pobles bàrbars que varen créixer baix el domini dels emperadors:[4]
Scoti
Pictos
Caledonios
Rugios
Herulos
Sajones
Chamavi
?Frisiavones
Amsivarii
Angrivarii
?[5]
Brúcteros
Chatti
Burgundiones
Alamanes
Suevos
Francs
Chattuarii
Iuthungi
Armilausini
Marcomanni
Quadi
Taifali
Hermunduri
Vàndals
Sarmatae
Sciri
Carpi
Scythae
Gothi
?Venedi[6]
Armenii
Osrhoeni
Palmyreni
?[7]
Marmeridae
?Nabataeans[8]
Isauri
Frigios
Perses
Els pobles que estan en Mauritània:[9]
Quinquegentiani
Mazices
Bàrbars
Bacuates
Celtiberos
?Astures/?Turdetanos
Ausetanos
Carpetanos
Cantabros
Edetani
Els noms de les ciutats que estan a l'atre costat del riu Rin:
[ciutat] dels usipetes
[ciutat] dels tubantes
[ciutat] dels ?téncteros[10]
[ciutat] dels ?novantae[11]
[ciutat] dels chasuarii
Totes estes ciutats a l'atre costat del Rin varen ser rebudes per Bèlgica Primera. Front a la fortalea de Mogontiacum, els romans posseïen 80 llegües més allà del Rin. Estes ciutats varen ser ocupades per bàrbars baix l'emperador Galieno.[12] Una llegua equival a mil cinccents passos. [i.i., 1.5 milla romanas].

Referències

  1. ↑ El text està extret de Seeck 1876, pàg. 247–253, en puntuació eliminada i l'ortografia dels noms provincials corregida per a reflectir millor les idiosincràsia i errors del manuscrit original basat en Barnes 1982, pàg. 202–203.
  2. ↑ La discrepància entre les 16 promeses i els 8 enumerades és la més gran en la còpia existent del Laterculus. Barnes 1982, p. 219, enumera atres quatre províncies italianes que provablement existien en el moment del document pero que no estan enumerades: Emilia i Ligúria, Campània, Sicília i Cerdenya.
  3. ↑ Barnes 1982, p. 208, sugerix Mauretania Tubusuctitana com un possible nom alternatiu de la província..
  4. ↑ La traducció d'esta linea és de Arce 2018, p. 377. Liccardo 2024, p. 41, traduïx lapullulauerunt com "s'han estés"..
  5. ↑ Müllenhoff sugerix un poble nomenat pel riu Flevum (Latin, Fleuus fluuius).
  6. ↑ És improvable que Indii es referixca als indis. Müllenhoff ho va corregir a Vinidi , mentres que Hartmann 2008, p. 34, sugerix Iudaei (judeus).
  7. ↑ El nom està corrupte. Müllenhoff va sugerir que deuria llegir-se Bosoritae; Riguera va sugerir Bostritae. Vore Kroll 1933 iHartmann 2008, p. 34.
  8. ↑ Segons Hartmann 2008, p. 34, Riguera va sugerir llegir Theui com una corrupció de Nabathei.
  9. ↑ La traducció d'esta llínea és Shaw 1986, p. 82.
  10. ↑ Kerneis 1999, p. 360, esmena açò com Nicirenses i pren açò com "poble dels Neckar".
  11. ↑ Esta esmena és sugerida per Kerneis 1999, p. 360.
  12. ↑ La traducció d'esta oració és de Liccardo 2024, p. 88.

Bibliografia

  • Noé Villaverde Vega. Tingitana en l'antiguetat tardana, sigles III-VII. ISBN 8489512949
  • Averil Cameron, Pablo Carbajosa, Inmaculada Utande. El baix Imperi Romà, 284-430 D.C. ISBN 8474906202
  • Luis Navarro García, Demetrio Ramos Pérez, María Lourdes Díaz-Trechuelo Spínola. Història general d'Espanya i Amèrica, 1992. ISBN 8432120979
  • Hanslik R. (1979). "Laterculus Veronensis". Der kleine Pauly. 3. pp. 506.
  • A. H. M. Jones (1954). «The Dona't and Value of the Verona List» (en anglés). Consultat el 15 d'abril de 2010.
  • R. Klein (1999). "Laterculus Veronensis". Lexikon dones Mittelalters. 5. pp. 1745-1746.
  • Clinton Walker Keyes (1916). «The Dona't of the Laterculus Veronensis» (en anglés) pàgs. 196–201. Consultat el 15 d'abril de 2010.


Referències